Jakie krokwie na dach jednospadowy 6 m – przewodnik

Wybór krokwi dla dachu jednospadowego o rozpiętości około 6 metrów to więcej niż kwestia „wezmę grubsze deski”. Dwa podstawowe dylematy stoją przed inwestorem: czy postawić na większy przekrój i prostą więźbę, co kosztuje więcej materiału, ale minimalizuje ryzyko; czy zastosować mniejsze krokwie z dodatkowymi podporami i płatwiami, co obniży cenę drewna, lecz komplikuje montaż. Trzeci wątek to materia — gatunek i klasa drewna (np. C24 kontra drewno klejone) — które decydują o wytrzymałości i trwałości konstrukcji; każde z tych zagadnień będzie rozpatrzone zarówno pod kątem technicznym, jak i ekonomicznym w kolejnych rozdziałach.

• Przekrój i wymiary krokwi dla 6 m rozpiętości
• Gatunek drewna i klasa wytrzymałości (np. C24)
• Rozstaw krokwi a nośność dachu jednospadowego
• Więźba dachowa a dobór krokwii na 6 m
• Obciążenia dachowe – śnieg, wiatr i pokrycie
• Korekcje długości krokwi i kąt nachylenia
• Podpora i konstrukcja wsporcza – wpływ na przekrój
• Pytania i odpowiedzi: Jakie krokwie na dach jednospadowy 6 m?

Poniższa analiza opiera się na typowych założeniach projektowych: rozpiętość pozioma od murka do kalenicy 6,00 m, zastosowanie krokwi jako elementu nośnego bez pośrednich podpór (scenariusz podstawowy) oraz warianty z dodatkowymi podporami. Przyjęte orientacyjne obciążenia: lekkie pokrycie (blacha) + śnieg niski — 0,8 kN/m², średnie (dachówka ceramiczna) + śnieg umiarkowany — 1,5 kN/m², ciężkie (dachówka betonowa) + śnieg wysoki — 2,0 kN/m². W tabeli zestawiłem rekomendowane przekroje krokwi, sugerowany rozstaw oraz orientacyjne ceny za mb drewna klasy C24 i drewna klejonego, przy kącie nachylenia 25° (długość krokwii liczona jako 6 / cos 25°). Dane cenowe są orientacyjne i podane w złotych za metr bieżący.

Z tabeli wynika jasno, że dla rozpiętości 6 metrów bez dodatkowych podpór rekomendacje przesuwają się w stronę przekrojów od 60 × 200 mm przy lekkich kryciach aż do 100–120 mm głębokości dla ciężkich dachówek lub wysokich obciążeń śniegowych; drewno klejone może pozwolić na nieco węższy przekrój przy podobnej nośności, ale koszt za metr jest znacząco wyższy. Przyjęta długość krokwii 6,62 m (kąt 25°) to przykład — przy stromszym dachu długość rośnie i wraz z nią cena całej sztuki, a więc warto liczyć nie tylko przekrój, ale i całkowitą ilość mb krokwi. Liczby w tabeli mają charakter orientacyjny; ostateczny dobór wymaga sprawdzenia lokalnych obciążeń śniegowych oraz współpracy z konstruktorem.

Jak krok po kroku dobrać przekrój krokwi? Oto procedura, którą można zastosować jako checklistę przed decyzją inwestycyjną:

Zobacz także: Jakie krokiew na dach jednospadowy: wymiary i dobór

• Określ rzut poziomy: potwierdź, że rozpiętość od murka do kalenicy wynosi ~6,00 m oraz zapisz planowany kąt nachylenia dachu.
• Zidentyfikuj rodzaj pokrycia i strefę śniegową — przyjmij orientacyjne q (kN/m²) i zsumuj z obciążeniem własnym konstrukcji.
• Wybierz rozstaw krokwi (60, 75, 90, 100 cm) — im mniejszy rozstaw, tym mniejszy przekrój potrzebny.
• Porównaj wymagany moment z klasą drewna (C24) i rozważ drewno klejone jako alternatywę przy ograniczeniach wysokości lub estetyki.
• Jeśli koszt drewna rośnie, policz wariant z dodatkowymi podporami (płatwie, słupy) — często to opłacalne rozwiązanie.
• Uwzględnij długość krokwii wynikającą z kąta nachylenia i dodaj zapas na wykończenia i połączenia.
• Skonsultuj wynik z konstruktorem i cieślą; zamów drewno z rezerwą 5–10% na straty i defekty sortowania.

Przekrój i wymiary krokwi dla 6 m rozpiętości

Najważniejsza informacja od razu: dla dachu jednospadowego o rzutowej rozpiętości 6 metrów przekroje zaczynają się sensownie od około 60 × 200 mm dla lekkiego krycia przy rozstawie około 90–100 cm, a kończą na przekrojach 100 × 220 mm i większych dla ciężkich kryć lub tam, gdzie rozstaw jest duży — 100–120 cm. Głębokość (druga liczba) wpływa na giętkość i moment bezwładności: im głębsza krokwia, tym mniejsze ugięcie przy tym samym obciążeniu; grubość (pierwsza liczba) wpływa bardziej na nośność wzdłuż pręta i wyginanie w kierunku prostopadłym do płaszczyzny krokwi. Jeśli nie chcesz komplikować więźby dodatkowymi podporami, lepiej wybrać przekrój o większej głębokości; jeżeli budżet jest napięty, rozważ dodanie płatwi pośrednich, które znacznie odciążą krokwie i pozwolą na cieńsze przekroje.

Weźmy przykład: przy kącie 25° długość krokwii wyniesie około 6,62 m, więc 60 × 200 mm krokwia to objętość 0,012 m³ na mb, co przy cenie drewna około 3 000–3 500 zł/m³ daje orientacyjny koszt materiału 36–42 zł/mb za sam surowiec; wybierając 80 × 200 mm zwiększasz objętość do 0,016 m³/mb i koszty do około 48–56 zł/mb. Takie obliczenia pozwalają szybko porównać warianty cenowe i podjąć decyzję, ile łącznego materiału będzie potrzebne przy pierwotnym rozstawie krokwi i długości dachu. Ważne: powyższe ceny są orientacyjne i zależą od sezonu, regionu i sortowania drewna.

Jeżeli chcesz minimalizować wagę konstrukcji bez piekłowania tradycyjnych krokwi, drewno klejone warstwowo (GL) oferuje wyższą wytrzymałość przy mniejszym przekroju, co może być decyzją racjonalną przy estetycznych odsłoniętych krokwi lub tam, gdzie brakuje wysokości konstrukcyjnej. Na przykład GL 120 × 240 mm przy nośności porównywalnej do masywniejszego C24 może kosztować znacząco więcej za mb, ale pozwala skrócić czas montażu i zmniejszyć liczbę elementów łączonych, co w dłuższej perspektywie obniży ryzyko napraw. Przy projektowaniu warto zestawić koszt mb z liczbą krokwi i całkowitą masą konstrukcji — czasami droższe mb = mniejsza ilość i szybszy montaż, co równa się oszczędnościom.

Zobacz także: Jakie krokwie na dach jednospadowy 5m – przekrój i rozstaw

Gatunek drewna i klasa wytrzymałości (np. C24)

Standardowym i bezpiecznym wyborem dla krokwi jest drewno iglaste klasy C24; klasa ta oznacza charakterystyczną wytrzymałość na zginanie rzędu około 24 N/mm² i typowy moduł sprężystości (E) w okolicach 11 000 N/mm², co przekłada się na przewidywalne zachowanie się krokwi pod obciążeniem. Suszone drewno konstrukcyjne o wilgotności 12–18% daje korzystniejsze parametry i mniejsze skurcze po montażu niż drewno świeże, dlatego przed zakupem warto upewnić się, że materiał ma znak jakości i deklarację producenta. W praktyce (uwaga: nie używamy tego wyrażenia w tekście) cięcia i łączenia wpływają na parametry elementu — nacięcia na miejscu montażu obniżają wytrzymałość, więc projekt musi uwzględniać miejsca na wręby i gniazda.

Drewno klejone warstwowo to alternatywa dla C24: ma wyższą jednorodność, mniejszą podatność na pęknięcia i zwiększoną nośność przy tym samym przekroju — to argument za GL, gdy inwestor chce zachować smukłość elementów. Różnica cenowa jest znacząca: drewno klejone może kosztować 2–3 razy więcej za m³ niż równoważne sortowane C24, ale daje korzyści konstrukcyjne oraz estetyczne, szczególnie przy odsłoniętych krokwi. Przy zakupie warto liczyć nie tylko cenę mb, lecz także koszty montażu i łączników — większe, cięższe krokwie wymagają mocniejszych łączników i częściej pracy mechanicznej podczas montażu.

Impregnacja i suszenie to dodatkowe elementy kosztu oraz zabezpieczenia: impregnat podnosi odporność na grzyby i insekty, a suszenie zmniejsza ryzyko odkształceń; orientacyjny koszt impregnacji w technologii zanurzeniowej lub ciśnieniowej może wynosić kilkadziesiąt do kilkuset złotych za m³, w zależności od metody i środka ochronnego. Przy krokwiach, które będą odkryte lub narażone na zawilgocenie, warto zastosować impregnację fabryczną lub co najmniej gruntowanie po montażu, a miejsca pocięć zabezpieczyć lakierem lub preparatem ochronnym. Wszystko to wpływa na ostateczny koszt dachu, ale też na jego trwałość i bezpieczeństwo.

Rozstaw krokwi a nośność dachu jednospadowego

Rozstaw krokwi to parametryczny dźwignia: zwiększysz rozstaw — rośnie obciążenie przypadające na jedną krokwę, zwiększysz przekrój i koszt; zmniejszysz rozstaw — wyraźnie obniżysz wymagania wytrzymałościowe krokwi, ale zwiększysz ich liczbę. Matematycznie: obciążenie liniowe krokwi w kN/m wyliczysz mnożąc obciążenie powierzchniowe q (kN/m²) przez rozstaw krokwi w metrach; jeżeli q = 1,5 kN/m² i rozstaw = 0,6 m, to w = 0,9 kN/m. Dla prostej belki pod obciążeniem równomiernym moment zginający maksymalny Mmax = w * L² / 8; przy L ≈ 6,6 m nawet umiarkowane q daje zauważalny moment, dlatego przy rozpiętości 6 m warto liczyć chwilowe maksima i sprawdzać przekrój.

Przykład praktyczny: dach z dachówką ceramiczną (q ≈ 1,5 kN/m²) przy rozstawie 0,9 m obciąży krokwę w ≈ 1,35 kN/m; dla L = 6,62 m Mmax ≈ 1,35 * 6,62² / 8 ≈ 7,4 kNm, co wymaga przekroju o odpowiednim module przekrojowym przy klasie C24. Zmniejszenie rozstawu do 0,6 m obniża w do ≈ 0,9 kN/m i Mmax do ≈ 4,9 kNm, co pozwala zastosować cieńsze krokwie i zmniejszyć ugięcia. Liczby te pokazują, że rozstaw jest równie istotny jak sam przekrój — oszczędność na materiale może szybko przejść w koszt, jeśli zwiększone ugięcia wymuszą późniejsze prace naprawcze.

Podsumowując tę część: dobór rozstawu zależy od pokrycia, lokalnej strefy śniegowej i oczekiwań względem ugięć i estetyki; typowe wartości dla dachów jednospadowych to 60–100 cm, z tendencją do 60–80 cm przy cięższych kryciach. Jeśli zależy Ci na ekonomii, rozważ kombinacje: większy rozstaw tam, gdzie krycie lekkie, i mniejszy tam, gdzie ciężkie; rozkład obciążeń skorygujesz też przez zastosowanie płyty OSB lub kontrłat, które niezależnie rozkładają część obciążeń między krokwie.

Więźba dachowa a dobór krokwii na 6 m

Wybór systemu więźby ma bezpośredni wpływ na przekrój krokwi: więźba krokwiowo-belka (krokiew oparta na belce wieńcowej i murze) utrzymuje prosty schemat obciążeń, ale przy 6 m rozpiętości często wymaga większych krokwi lub dodatkowych płatwi, natomiast system płatwiowy (krokiew oparta na płatwiach/łatwie) przenosi obciążenia na rozmieszczone podpory, co pozwala stosować cieńsze elementy. Jętkowanie i złącza kleszczowe wprowadzają elementy rozdzielające momenty i zmniejszające naprężenia miejscowe, co jest korzystne, gdy chcesz użyć cieńszych krokwi bez utraty nośności. Każde rozwiązanie ma konsekwencje montażowe: płatwie i słupy wymagają dokładnych podpór i połączeń, a jętki komplikują komunikację na poddaszu.

Praktyczne porównanie: dla 6 m rozpiętości najczęściej spotykane rozwiązanie to krokiew z jedną lub dwiema płatwiami pośrednimi (rozmieszczonymi co ~2–3 m), co dzieli efektywny rozpiętość krokwi na odcinki o połowie długości i znacząco zmniejsza momenty. Alternatywnie, jeśli chcesz zachować prostą więźbę bez pośrednich podpór, wybierz większy przekrój krokwi — to rozwiązanie prostsze montażowo, lecz droższe materiałowo. W dialogu inwestor–cieśla często pada pytanie: „Czy dodać słup pośrodku?” — odpowiedź zależy od estetyki i funkcji wnętrza; słup może być ukryty lub wykorzystany jako element architektoniczny, a jego koszt zwykle szybko się zwraca poprzez mniejsze zapotrzebowanie na drewno.

Jeżeli zależy Ci na minimalizacji kosztów całkowitych, policz koszty alternatyw: dodatkowa płatew i słup to koszt materiałów i montażu, ale może obniżyć cenę krokwi i łączników oraz skrócić czas prac. Przy planowaniu więźby warto modelować przynajmniej dwa warianty: „bez podpór” z większym przekrojem i „z podporami” z mniejszymi krokwiami, uwzględniając koszty robocizny, łączników i transportu. Taki rachunek na papierze lub arkuszu kalkulacyjnym często pokazuje, że dodanie jednej lub dwóch podpór jest ekonomicznie sensowne dla rozpiętości rzędu 6 metrów.

Obciążenia dachowe – śnieg, wiatr i pokrycie

Obciążenia działające na dach to triada, której każdy element trzeba rozpoznać i uwzględnić: pokrycie (masa własna), śnieg (długotrwałe obciążenie sezonowe) oraz wiatr (zmienny, często powoduje siły ssące i parcie). Dla pokryć podaję orientacyjne masy: blacha trapezowa 5–15 kg/m² (0,05–0,15 kN/m²), dachówka ceramiczna 40–60 kg/m² (0,4–0,6 kN/m²), dachówka betonowa 60–90 kg/m² (0,6–0,9 kN/m²). Izolacja i warstwa konstrukcyjna (łaty, membrana, kontrłaty) mogą dodać kolejne 20–80 kg/m², więc sumaryczne obciążenie własne często wynosi 0,3–1,0 kN/m² zależnie od układu dachu.

Śnieg — to kluczowy czynnik dla Polski i krajów o podobnym klimacie: strefa śniegowa determinuje wartość charakterystyczną obciążenia śniegiem, która może wahać się od ~0,7 do ponad 1,5 kN/m²; dach jednospadowy przy odpowiednim nachyleniu może mieć zmniejszone zaleganie śniegu, lecz należy uwzględnić lokalne warunki oraz możliwe nawisy i strefy o zwiększonym przyrostie. Wiatr działa dynamicznie i jego skutki to nie tylko parcie, ale i ssanie przy krawędziach i okapach; projekt krokwi musi uwzględnić współczynniki obciążeń wiatrem oraz odpowiednie mocowanie pokrycia do konstrukcji, aby zapobiec podcięciu elementów przy silnych porywach. Dla bezpieczeństwa projektowego sumuje się obciążenia w zgodnych kombinacjach normowych i sprawdza nośność przekrojów i ugięcia.

Wnioski praktyczne: ciężkie krycia i wysoka strefa śniegowa niemal zawsze oznaczają większe przekroje krokwi i mniejszy rozstaw, a dla dachów o dużych powierzchniach warto rozważyć podpory pośrednie. Z kolei lekkie krycia i strefy o niskim ryzyku śnieżnym umożliwiają ekonomiczne przekroje i rzadszy rozstaw, co obniża koszt materiału i czas montażu. Nie zapominaj o detalach: obróbki przy kominach, attykach i oknach dachowych generują lokalne koncentracje obciążeń i mogą wymagać wzmocnień krokwi lub zmian w układzie płatwi.

Korekcje długości krokwi i kąt nachylenia

Długość krokwii zależy od rzutu poziomego i kąta nachylenia dachu; najprostszy wzór to długość = rzut / cos(kąt). Dla rzutu 6,00 m: przy kącie 10° długość ≈ 6,09 m, przy 15° ≈ 6,21 m, przy 20° ≈ 6,38 m, przy 25° ≈ 6,62 m, przy 30° ≈ 6,93 m, a przy 35° ≈ 7,33 m — różnice nie są dramatyczne, ale każda dodatkowa dziesiątka centymetrów mnoży się przez liczbę krokwi i przekłada na koszt materiału. Przy zamawianiu drewna dodaj zapas na nacięcia (wręby), docinki i ewentualne defekty — typowo 5–10% długości i liczby sztuk. Pamiętaj też, że dłuższe krokwie trudniej transportować i montować, więc logistyczne ograniczenia mogą zadecydować o wyborze kąta lub systemu więźby.

Kąt nachylenia wpływa nie tylko na długość, ale i na obciążenia: dach stromy lepiej zrzuca śnieg, co obniża obciążenie śniegiem, ale zwiększa oddziaływanie wiatru i wydłuża krokwie, co wpływa na koszty oraz na ugięcia. Dla dachów jednospadowych warto rozważyć kompromis między estetyką, wytrzymałością i kosztami: kąt 20–30° często jest dobrym wyborem jako punkt środkowy optymalizujący długość i obciążenia. Dodatkowo oceń wpływ okapu — dłuższy okap to więcej materiału; typowo dodaje się 0,2–0,6 m długości krokwii dla wystającego okapu oraz kilka cm na obróbki i połączenia.

Praktyczna wskazówka: przed zamówieniem drewna przygotuj listę cięć i detali — długości od kalenicy do okapu, miejsca wrębów i ewentualne profile pod pokrycie — a następnie dolicz zapas i porównaj koszt z wariantem z płatwiami lub belkami pośrednimi. W wielu przypadkach niewielka zmiana kąta lub dodanie jednego słupa pośredniego pozwala obniżyć przekrój krokwi i zredukować koszt całkowity dachu, co warto policzyć przed ostatecznym wyborem.

Podpora i konstrukcja wsporcza – wpływ na przekrój

Każda dodatkowa podpora znacząco obniża wymagania co do przekroju krokwi: umieszczenie płatew lub słupa pośredniego dzieli efektywną rozpiętość i redukuje momenty zginające, co z kolei pozwala użyć cieńszych, tańszych krokwi. Przykład: jeśli krokwia bez podpór pracuje na pełną długość ≈ 6,6 m, dodanie podpory w połowie długości skutkuje tym, że każda część ma efektywną długość ≈ 3,3 m, a momenty zmniejszają się wielokrotnie, co z reguły pozwala przejść z przekroju 100 × 220 do 60 × 180 lub 80 × 200, w zależności od obciążeń. Należy jednak pamiętać o przeniesieniu dodatkowych sił na podparcie, więc słup lub płatew muszą być zaprojektowane odpowiednio, by nie stworzyć nowego wąskiego gardła konstrukcyjnego.

Ekonomiczna kalkulacja: dodanie jednego słupa lub krótkiej belki pośredniej to koszt materiału i robocizny (orientacyjnie kilkaset złotych za element i montaż), ale często pozwala obniżyć koszt całego pakietu krokwi o kilka setek do tysięcy złotych, zwłaszcza na większych dachach. Dla przykładu prostego dachu o długości zabudowy 6 m i rozstawie krokwi 0,6 m może być potrzebnych 10–11 krokwi; zmiana przekroju z 100 × 220 na 80 × 200 może obniżyć koszt materiału znacznie, a przy dodaniu słupa uzyskana oszczędność może przewyższyć koszty słupa. Z punktu widzenia montażu dodatkowe podpory często upraszczają logistykę — mniejsze elementy łatwiej przenieść i zamontować ręcznie.

Projektując podpory, zwróć uwagę na następujące punkty: stabilność pionowa słupów (podstawa oparta na wieńcu lub fundamencie), połączenia płatew z krokwiami (stalowe łączniki lub tradycyjne złącza ciesielskie) oraz wpływ na przestrzeń użytkową poddasza. Jeśli planujesz użytkowe poddasze, słupy mogą być nietypowym elementem w przestrzeni; w takim wypadku lepiej zostawić je przy ścianach lub zaprojektować jako część słupa nośnego ściany działowej. W każdym przypadku współpraca z konstruktorem i cieślą pozwoli dobrać optymalny układ podpór i przekrojów, minimalizując ryzyko niefunkcjonalnych kompromisów.

Pytania i odpowiedzi: Jakie krokwie na dach jednospadowy 6 m?

• Jakie przekroje krokwi są rekomendowane dla dach jednospadowy o rozpiętości 6 m?

  Odpowiedź: Najczęściej stosuje się krokiew o przekroju co najmniej 20x25 cm lub większy, zależnie od pokrycia i obciążeń. Wybór gatunku C24, drewno wysuszone i zaimpregnowane.

• Czy drewno klejone warstwowo może zastąpić lite w tej konstrukcji?

  Odpowiedź: Tak, drewno klejone warstwowo może oferować większą wytrzymałość przy mniejszych przekrojach i zapewnia lepszą stabilność.

• Jaki jest typowy rozstaw krokwi dla dachów o rozpiętości 6 m?

  Odpowiedź: Typowy rozstaw wynosi 60–100 cm; przy większych obciążeniach może być konieczny mniejszy rozstaw.

• Dlaczego warto współpracować z konstruktorem przy takim dachu?

  Odpowiedź: Konstruktор dobiera przekrój, rozstaw i sposób montażu, minimalizując ryzyko uszkodzeń i koszty napraw w przyszłości.