Dach dwuspadowy z lukarnami: rodzaje, konstrukcja, wady
Dach dwuspadowy z lukarnami to prosty dach o dwóch połaciach, w który wbudowano nadbudówki z pionowymi oknami. Lukarny zmniejszają skosy i doświetlają poddasze użytkowe, ale są droższe od okien połaciowych i wpuszczają mniej światła. Taki dach sprawdza się w domu z poddaszem, w którym pokoje leżą wzdłuż połaci, a nie przy ścianach szczytowych. Miejsce, wielkość i kształt lukarn ustala się razem z więźbą, już przy wyborze projektu.
- Co to jest lukarna w dachu dwuspadowym?
- Jak wygląda lukarna w dachu i jaki typ pasuje do spadku?
- Jak lukarna zmienia więźbę dachu dwuspadowego?
- Lukarna czy okno połaciowe: kiedy co wybrać?
- Wady dachu dwuspadowego z lukarnami i błędy wykonawcze
- Czy można dobudować lukarnę w istniejącym dachu i ile to kosztuje?
- Jaki jest najtańszy dach dwuspadowy?
- Lukarny a warunki zabudowy i plan miejscowy
Co to jest lukarna w dachu dwuspadowym?
Lukarna to nadbudówka wystająca ponad połać, z pionową ścianą czołową, w której mieści się zwykłe okno. Ma zwykle trzy ściany i własny daszek, a jej czoło często przedłuża zewnętrzną ścianę niższej kondygnacji. Okno połaciowe leży w płaszczyźnie dachu, a lukarna podnosi fragment połaci i daje więcej przestrzeni przy ścianach zewnętrznych poddasza.
Zanim upowszechniły się okna połaciowe, stosowane od XIX wieku, lukarna była jedynym sposobem na doświetlenie strychu. W domu z dachem dwuspadowym okna w ścianach szczytowych doświetlają tylko pokoje, które do tych ścian przylegają. Pomieszczenia wzdłuż połaci dostają światło z okien połaciowych albo z lukarn.
Jak wygląda lukarna w dachu i jaki typ pasuje do spadku?
Kształt lukarny dobiera się do kąta, pokrycia i bryły dachu głównego: pulpitowa pasuje do stromych połaci, trójspadowa do łagodnych, a trójkątna do małych pomieszczeń. Liczba lukarn i ich rozmieszczenie wynikają z bryły dachu.
| Typ lukarny | Dach główny lub zastosowanie | Okno i wnętrze | Uwagi wykonawcze |
|---|---|---|---|
| Pulpitowa | spadek powyżej 45° | szeroka, prawie usuwa skosy w pokoju | najprostsza konstrukcja |
| Szczytowa (z dachem dwuspadowym) | średni i duży spadek | prostokątne okno, często z trójkątnym nad nim; wnęka węższa niż w pulpitowej | połacie daszka łączą się z dachem głównym w koszach |
| Trójspadowa | mały spadek | duża wnęka, mieści np. stół | łatwo łączy się z dachem głównym, nie dominuje w bryle |
| Trójkątna | łazienka, pralnia, hol, schody | małe trójkątne okno, bez ścian bocznych | strome połacie szybko zrzucają śnieg i wodę; pokrycie jak na dachu głównym |
| Z balkonem | front domu, nad wejściem | drzwi balkonowe, dużo światła | balkon może osłaniać wejście |
| Z płaskim dachem | nowoczesne bryły, dom na planie prostokąta | duże przeszklenia, portfenetry, kilka okien w jednej lukarnie | często w formie wykusza |
| Wole oko | duże dachy w stylu klasycznym | okno łukowe, dziś głównie dekoracja | najtrudniejsza i jedna z najdroższych |
Jak lukarna zmienia więźbę dachu dwuspadowego?
Lukarna przerywa ciągłość krokwi, więc w jej miejscu więźbę wzmacnia się według projektu konstrukcyjnego. Niewielką lukarnę można oprzeć na lekko poszerzonych krokwiach: dach nadal opiera się tylko na ścianach zewnętrznych, a na poddaszu nie ma słupków, które ograniczałyby aranżację pokoi.
Sam dach może mieć układ krokwiowy, jętkowy albo płatwiowo-kleszczowy, zależnie od rozpiętości budynku, kąta połaci, układu pomieszczeń i obciążeń (zobacz: konstrukcja dachu dwuspadowego). Lukarnę buduje się razem z więźbą, nie po jej ukończeniu.
Ile waży śnieg na daszku lukarny?
Metr sześcienny puchu waży do 200 kg, mokrego śniegu 700-800 kg, a lodu około 900 kg, jak podaje Komenda Główna PSP w materiale Śnieg na dachach. W czasie odwilży już cienka warstwa nasiąka wodą i przechodzi w lód.
Przykład: daszek lukarny ma 2 × 2 m, czyli 4 m², i leży na nim 20 cm śniegu. Objętość to 4 m² × 0,2 m = 0,8 m³. Jako puch waży najwyżej 0,8 × 200 = 160 kg, jako mokry śnieg 0,8 × 700-800 = 560-640 kg. Obciążenie śniegiem i wiatrem projektant dobiera do lokalnych warunków, a usuwanie śniegu, lodu i sopli z dachu jest obowiązkiem właściciela budynku.
Lukarna czy okno połaciowe: kiedy co wybrać?
Okno połaciowe daje więcej światła mniejszym kosztem, a lukarna więcej wygodnej przestrzeni i pionowe okno. Lukarna wpuszcza dwukrotnie mniej światła niż standardowe okno połaciowe (dane z poradnika pracowni Dobre Domy o lukarnach), za to pokój z pionową szybą mniej nagrzewa się latem i łatwiej go przewietrzyć.
Pionowe szyby brudzą się wolniej i łatwiej je umyć, a pod lekko wysuniętym daszkiem okno można zostawić uchylone w deszczu. Inne pracownie opisują lukarnę jako dobre doświetlenie poddasza. Te oceny się nie wykluczają: lukarna daje dużo światła w porównaniu ze ścianą bez okna, ale mniej niż okno w połaci.
| Sytuacja | Lepszy wybór | Powód |
|---|---|---|
| Pokój przy ścianie szczytowej | okno w ścianie szczytowej | w dachu dwuspadowym daje najlepsze doświetlenie |
| Liczy się ilość światła i niższy koszt | okno połaciowe | więcej światła, prostszy montaż |
| Pokój wzdłuż połaci, potrzebne miejsce przy ścianie | lukarna pulpitowa (stromy dach) lub trójspadowa (łagodny) | mniej skosów, wnęka na meble |
| Łazienka, pralnia, schody | lukarna trójkątna | małe okno, prosta forma |
| Dom stoi, projekt nie przewidywał lukarn | okno połaciowe | lukarna wymaga przebudowy więźby i zmiany projektu |
Wady dachu dwuspadowego z lukarnami i błędy wykonawcze
Główne wady to wyższy koszt i trudniejsze wykonanie niż przy oknach połaciowych: każda lukarna to dodatkowa ciesielka, pokrycie, obróbki i ocieplenie. Im bardziej złożony kształt, tym większe ryzyko błędów.
- Decyzja o lukarnach podjęta po wyborze projektu lub po budowie, co oznacza zmianę dokumentacji i dodatkowe koszty.
- Nieprecyzyjne połączenie lukarny z połacią: skutkiem bywają mostki termiczne i nieszczelne pokrycie, a przy wolim oku nawet odkształcenie lukarny.
- Wole oko pokryte materiałem, który nie układa się na krzywiźnie; potrzebne są małe elementy, np. drobne dachówki ceramiczne, cementowe, bitumiczne lub łupek.
- Pominięcie ocieplenia ścian bocznych i daszku lukarny, które są dodatkowymi przegrodami poddasza.
Do ocieplania dachów stosuje się m.in. wełnę mineralną o współczynniku λ zwykle 0,030-0,045 W/(m·K), co podaje hasło wełna mineralna w Wikipedii. Kontakt ze skórą wywołuje swędzenie, a przy pracy nad głową potrzebne są okulary ochronne. Ocieplenie samych połaci opisuje poradnik jak ocieplić dach dwuspadowy.
Czy można dobudować lukarnę w istniejącym dachu i ile to kosztuje?
Dobudowa lukarny w gotowym domu jest możliwa, ale to przebudowa więźby, a nie montaż okna: przerywa się krokwie, wzmacnia konstrukcję i przerabia pokrycie wokół otworu. Pracownia Dobre Domy wskazuje, że taka zmiana w gotowym budynku wymaga nowego pozwolenia na budowę, co podnosi koszt.
Kwotę ustala wykonawca na podstawie projektu. Na cenę wpływają typ i wielkość lukarny (pulpitowa jest najprostsza, wole oko jedno z najdroższych), drewno, pokrycie, ocieplenie, obróbki, stawki wykonawców oraz dokumentacja i formalności.
Jaki jest najtańszy dach dwuspadowy?
Najtańszy jest prosty dach dwuspadowy bez lukarn i z małą liczbą załamań: ma prostą więźbę i mało detali wymagających obróbek blacharskich. Koszt zależy od powierzchni połaci, drewna konstrukcyjnego, pokrycia, izolacji i stawek wykonawców, a rośnie z każdym oknem dachowym, kominem czy rozbudowanym okapem.
Kompromisem bywa zwarta bryła z jedną lukarną od frontu, nad wejściem; tak rozwiązano m.in. katalogowe projekty tradycyjnych domów z tanim dachem dwuspadowym. Porównanie z innymi kształtami: jaki dach jest najtańszy, płaski czy dwuspadowy.
Lukarny a warunki zabudowy i plan miejscowy
Kształt dachu, w tym lukarny, może narzucać miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego albo decyzja o warunkach zabudowy, więc ich zapisy sprawdza się przed wyborem projektu. Zdarza się, że decyzja WZ wprost wymaga dachu dwuspadowego z lukarną.
Wątpliwości budzi granica między lukarną a osobnym dachem. W pytaniu z bazy LEX o zgodności dachu z warunkami zabudowy opisano projekt, w którym „lukarna” przekrywa część budynku, jej kalenica biegnie prostopadle do głównej i leży tylko 20 cm niżej; pytający uznaje to za dach wielospadowy. Wielkość i wysokość kalenicy lukarn uzgadnia się więc z projektantem przed złożeniem wniosku, a różnice między typami dachów wyjaśnia tekst dach dwuspadowy a wielospadowy.
